Pieter Edelman
19 December 2008

Het durf- en groeikapitaal, dat jonge bedrijven nodig hebben om hun technologie vanuit research naar de markt te brengen, zakt snel in. Slecht nieuws, maar van een paniekstemming is vooralsnog niks te merken. Juist voor investeerders komen er nieuwe kansen.

Wereldwijd zakken de verkopen hard in. Wat de gevolgen daarvan zijn voor de gevestigde bedrijven, lezen we elke dag in de krant. Maar hoe zit het met de jonge bedrijven die nog geen verkopen hebben, die afhankelijk zijn van investeerders om hun vinding marktrijp te maken of net die markt willen gaan bestormen?

Half november kopte EE Times dat er een ’venture capital winter‘ is aangebroken in de VS. Het lukte de Amerikaanse processorstart-up Ambric niet om 15 miljoen dollar groeikapitaal binnen te halen, ondanks een marktrijp product en een aantal design-wins. Het bedrijf zag zich genoodzaakt om zichzelf in de etalage te zetten.

Ook in Nederland zakken de zaaigeld- en durfkapitaalinvesteringen in. ’Iedereen is voorzichtiger geworden. Investeerders zijn veel terughoudender, met name de kapitaalinjecties in jonge bedrijven zijn het afgelopen jaar afgenomen‘, zegt Charly Zwemstra van durfinvesteerder Main Capital Partners, dat onder meer participeert in Irex. ’Je ziet dat een hoop partijen sinds een jaar meer risico mijden. Er is minder geld beschikbaar. De investeringen nemen af‘, bevestigt Elderd Land van investeerder Gimv, een van de geldschieters voor onder meer Greenpeak en Liquavista.

Exotische ideeën

Toch is het zeker niet zo dat het investeringsklimaat met zijn pootjes omhoog ligt. Integendeel. ’Er zitten ook positieve kanten aan de financiële crisis‘, stelt Land. Zowel Gimv als Main werkt met langetermijnfondsen van zo‘n tien jaar, waardoor ze niet direct gevoelig zijn voor marktfluctuaties. ’Wij hebben nog minder dan de helft van ons fonds uitgegeven, we kunnen nog zeker vijf investeringen doen‘, aldus Zwemstra. Ook Gimv zegt nog te kunnen investeren de komende tijd. ’We hebben nog steeds een half miljard euro in kas‘, vertelt Land.

Digital Twin Conference 2019

Maar dat geldt niet voor alle geldschieters. Met name banken zijn een stuk terughoudender geworden. ’Ondanks alle overheidsmaatregelen verhogen zij de rente‘, legt Land uit. ’Maar bij een project heb je altijd mede-investeerders nodig en die worden lastiger te vinden. Daar hebben we wel last van.‘

Paul Heysters, CEO van Recore Systems uit Enschede, bevestigt dit. ’Het is moeilijker om bancaire leningen te krijgen. Wanneer deze aanvullende gelden nodig zijn, dan kan een investeerder om die reden ook afhaken.‘ Recore kwam in 2005 voort uit de Universiteit Twente om de coarse-grained herconfigureerbare Montium-processorkern verder te ontwikkelen en naar de markt te brengen. Het bedrijf heeft zijn IP al weten te verkopen aan Atmel en kan zichzelf bedruipen. Op dit moment werkt Recore aan herconfigureerbare ontvangers voor digitale radio en tv, die over heel de wereld zijn te gebruiken en aanpasbaar zijn voor nieuwe standaarden. Het voert gesprekken met kapitaalschieters om zelf chips te gaan produceren.

Het algemene sentiment, zowel onder de investeerders die we spraken als onder de jonge bedrijven, is dat er voor starters met een goed voorstel altijd wel middelen zijn te vinden. Dat voorstel moet uiteraard wel perspectief bieden om zichzelf op redelijke termijn terug te verdienen, dus een duidelijk gat in de markt vullen en goede kansen hebben om een marktrijp product af te leveren. ’Technologie op zoek naar een oplossing, daar hebben we nooit in geloofd‘, zegt Land.

Starters zullen dus beter hun best moeten doen om investeerders te overtuigen. De ruimte voor exotische ideeën neemt af. ’Voor bedrijven die niet zo‘n goed voorstel hebben, was het al moeilijk om financiering te krijgen en dat wordt nog moeilijker. We krijgen iedere week tussen de vijf en tien aanmeldingen, slechts een procent of twee komt tot daadwerkelijke investering. Dat is het afgelopen jaar verder gedaald‘, zegt Zwemstra.

Dat denkt ook Johan Feenstra, CTO van Liquavista. ’De investeerders zullen nog beter onderzoek doen naar hoe het bedrijf ervoor staat.‘ Zijn bedrijf staat aan de vooravond van de marktintroductie van zijn electrowetting-schermpjes en zoekt tien tot vijftien miljoen euro aan groeikapitaal. Na in 2006 uit Philips Research te zijn uitgesponnen, heeft Liquavista zich in totaal door zo‘n twintig miljoen euro aan startkapitaal heen gewerkt. ’Met deze financieringsronde willen we de finale stap maken richting de markt‘, zegt Feenstra. Hij ziet de deuren vooralsnog niet massaal voor zijn neus dichtvallen. ’Het is niet tot een standstill gekomen, maar het zal nog moeten blijken hoe lastig is om het geld binnen te halen.‘

Risicoavers

Hoe zit het met de resultaten van dergelijk bedrijven? ’We hebben geen sales, dus die gaan ook niet achteruit‘, zegt Feenstra. ’Een van de weinige voordelen van geen sales hebben.‘ Maar er komt een moment dat de technologie is uitontwikkeld en klaar is voor de markt. Wat als dat juist nu is? ’Het is bijna de wet van Murphy‘, verzucht Verum-CEO Rob Howe. Na vier jaar sleutelen rondt zijn bedrijf deze maand de ontwikkeling af van het eerste commerciële product, dat volgende maand op de markt moet komen. ’We komen met deze introductie in de sterkste tegenwind die je ooit hebt gezien. Het zal ontzettend moeilijk zijn.‘ Op zich is het nog niet eens zozeer de crisis zelf, als wel de onzekerheid, denkt Howe. ’Als de bodem wordt bereikt, gaat iedereen weer fors investeren om de eerste te zijn als de crisis weer voorbij is. Maar het is niet te voorspellen wanneer dat gebeurt.‘

De meeste starters denken de crisis echter wel te kunnen uitzingen. Geldschieters zullen over het algemeen hun investeringen willen beschermen. ’In een enkel geval zullen we meer investeren‘, zegt Land. Ook is een marktintroductie van veel variabelen afhankelijk, een economische situatie is er daar slechts een van.

’Ik heb goede hoop dat we ons op een strategische manier kunnen positioneren, ook met oplossingen die op korte termijn haalbaar zijn‘, denkt Michiel van der Veen. Hij is CEO van Priv-ID, dat in oktober uit Philips voortkwam met financiering van Prime Technology Ventures. Zijn bedrijf werkt aan software om de privacy van biometrische gegevens te borgen door deze beveiligd op te slaan. Dat product is klaar voor de markt. ’We werken met verschillende partners en zijn dus flexibel, waardoor we verschillende markten kunnen bedienen. In bijvoorbeeld de banksector zullen de activiteiten rond biometrie wel wat vertragen, maar in andere gebieden liggen er enorme kansen.‘

Ook Feenstra van Liquavista ziet de nabije toekomst met vertrouwen tegemoet. ’Wij gaan in de loop van de eerste helft van volgend jaar de markt op, maar dat zijn nog lage volumes voor producten die mensen echt als eerste willen hebben. We hebben nog niet de indruk dat vraag van eindgebruikers afneemt. Op het moment dat we groot genoeg zijn om er heel erg last van te krijgen, gaat het waarschijnlijk weer omhoog in de markt.‘ Heysters van Recore: ’De economische situatie laat zijn sporen na in halfgeleiderland, vooral in de automotivesector. Als chiptechnologiebedrijf staan wij vrij ver van de eindgebruiker en wij hebben op dit ogenblik nog geen negatieve effecten ervaren, maar dat zou nog wel kunnen komen.‘

Voor een aantal starters zou de crisis zelfs wel eens een positief tintje kunnen krijgen, denkt Land. ’Met sommige van die technologieën zijn kosten te besparen.‘ Als voorbeeld noemt hij zijn investering Greenpeak: ’De chips zijn net op de markt gekomen, ze krijgen nu design-wins. De timing om de markt in te gaan, had niet slechter kunnen zijn, maar hun propositie wordt magnifiek opgepakt.‘

Ook Daniël Schobben noemt dit voordeel. Schobben is CEO van Intrinsic-ID, dat net als Priv-ID in oktober loskwam van Philips. Intrinsic-ID heeft technologie om cryptografische sleutels uit de intrinsieke variatie in chips te halen. ’Je ziet een hele sterke focus op kostenreductie. Wij hebben een stukje chip dat veel compacter is dan wat er bekend is. Wij kunnen in sommige gevallen miljoenen per jaar besparen bij CMos-fabrikanten. Dat komt aan op managementniveau.‘

Er is wel één ’maar‘: bedrijven stappen niet snel over op nieuwe technologie, en dat gaat zeker op in deze onzekere tijden. ’Ze moeten zichzelf wel hebben bewezen. Grote bedrijven zijn risicoavers‘, zegt Land. Ook Howe denkt flink aan de slag te moeten om zijn potentiële klanten te overtuigen. ’Een van onze klanten vertelde een kostenbesparing van 20 procent te verwachten, maar die was al bekend met ASD.‘

Met name de aard van de investeringen verschuift ingrijpend. Investeerders zijn veel minder bereid risico‘s te nemen en zoeken de mogelijkheden op die relatief snel geld opleveren. ’Er is heel weinig geld beschikbaar voor ronde-A-financiering, de risicovolle eerste financiering om een idee geschikt te maken voor de markt‘, vertelt Howe. ’Al het geld gaat naar ronde-B-investeringen, die bedoeld zijn voor de bedrijfsontwikkeling als er al een product is.‘

Samensmeden

De crisis creëert nog meer kansen, zeggen de betrokkenen. Land: ’Grote bedrijven reduceren hun researchinvesteringen en zetten programma‘s stop. Bij de vorige crisis zag je dat ontwikkelteams die aan veelbelovende technologie werken dan geneigd zijn om voor zichzelf te beginnen. Greenpeak is bijvoorbeeld op die manier gestart, vanuit een team bij Ericsson.‘

Ook op personeelsgebied zit er een zonnig randje om de donderwolken, zegt Paul Heysters van Recore: ’Het is op dit ogenblik weer makkelijker om gekwalificeerde medewerkers te vinden. Financiële crisis of niet, wij zijn nog steeds een groeiend bedrijf en we blijven investeren in onze productontwikkeling.‘ Schobben van Intrinsic-ID durft zelfs te stellen dat ’de economische tegenwind een groot positief effect heeft‘. ’Ik heb geen probleem om echte toppers uit de industrie aan te werven, niet voor R&D noch voor sales. Echt goede designers waren twee jaar geleden gewoon niet te krijgen.‘

Voor investeerders speelt er nog een aantal effecten die het aantrekkelijker maken om geld te stoppen in starters en groeiers. Zwemstra zegt bijvoorbeeld minder hard te hoeven concurreren met andere kapitaalschieters. ’Er is nu meer realiteit in de markt‘, stelt Elderd Land. ’Sommige bedrijfjes redden het niet alleen. Het wordt nu makkelijker om die samen te smeden, zodat ze de benodigde kritische massa kunnen bereiken.‘ Die realistischere waardering houdt ook in dat investeerders meer waar krijgen voor hun geld, aldus Zwemstra: ’De waarderingen van bedrijven dalen, dus je kunt veel lager instappen. Je krijgt nu voor hetzelfde bedrag veel meer aandelen dan twee jaar geleden. Komend jaar wordt uitgesproken aantrekkelijk om te investeren.‘