Anton Duisterwinkel is senior businessdeveloper HTSM/Smart Industry bij Innovationquarter.

13 november

Toen Team Delft in 2016 net de Amazon Picking Challenge had gewonnen, waren de teamleden uitermate kritisch. Het had allemaal nog veel beter en sneller gekund. Dit vertelde Herbert ten Have, directeur van het toenmalige Delft Robotics, dat samen met het Delft Robotics Institute het Team Delft vormde. Die kritische houding was volgens Ten Have een van de kritieke succesfactoren bij het verslaan van teams van onder meer MIT en Japanse robotexperts, toch geen koekenbakkers in deep learning. Inmiddels heet het bedrijf van Herbert overigens Fizyr, nadat een kritische analyse duidelijk had gemaakt dat de toegevoegde waarde en marktkansen van zijn bedrijf vooral in deep learning vision zitten, en niet in de bijbehorende mechanica.

Is de kritische directheid van Nederlanders een van de factoren die bijdraagt aan ons (economische) succes? Gek is die stelling niet. Een voor de hand liggend voorbeeld van een nogal kritische en nogal succesvolle ondernemer is Steve Jobs. Van Jeff Bezos, Amazon-baas en rijkste man van de wereld, noteerde De Ondernemer de uitspraak: ‘Ik heb liever met vijftig mensen sollicitatiegesprekken en neem naderhand geen van hen aan, dan dat ik de verkeerde persoon binnenhaal.’

Dichter bij huis is Martin van den Brink, cto van ASML, een goed voorbeeld. Hij is het technische brein van ASML en misschien wel dé factor achter het succes van ASML. Maar ook ‘bekend vanwege zijn soms harde, directe managementstijl’, aldus het Technisch Weekblad. Wie niet echt iets zinvols te bieden heeft, is binnen een kwartier zijn kamer weer uit. Veel verder dan de eerste sheet van je presentatie kom je zelden, daarna is het alleen nog vragen beantwoorden. En je kunt maar beter zorgen dat die antwoorden goed onderbouwd zijn.

Medewerkers van ASML imiteren zijn soms lompe gedrag en delen elkaar daarvoor ‘millibrinks’ uit. Los van het feit dat dat weinig respectvol is naar de man zonder wie ze waarschijnlijk geen baan bij ASML zouden hebben, slaan ze daarmee de plank flink mis. Want niet de lompheid bepaalt het succes, maar de kritische houding. En die hoeft niet gepaard te gaan met lompheid.

Kijk naar Cor Heijwegen, oprichter van Hittech Group. Die groep groeide van achttien miljoen euro omzet in 2005 naar 105 miljoen in 2017, een toename van zo’n zestien procent per jaar dwars door de economische crisis heen. Deels organisch, onder meer door niet klakkeloos te doen wat klanten vroegen, maar daar kritische keuzes in te maken. En deels door overnames gevolgd door een stevige, kritische reorganisatie. Ook Cors medewerkers moesten met een meer dan goed verhaal aankomen om een investering of een project gefinancierd te krijgen.

Cor heeft ook aan de wieg gestaan van Holland Instrumentation (HI), het hightechplatform van West-Nederland. Het is zoals veel stichtingen en verenigingen vooral een vrijwilligersorganisatie. Dat belette Cor niet om kritisch te zijn. ‘Als dit het programma wordt van die bijeenkomst, dan kom ik niet’, liet hij zich ontvallen bij een van mijn plannen. We hebben het omgezet, en met succes. Cor is niet mis te verstaan kritisch, maar opbouwend en op de zaak gericht, niet op de persoon. Nooit is iemand boos of gefrustreerd uit een zaal weggelopen, laat staan bij de club weggegaan. Zo kun je dus ook kritisch zijn en het is duidelijk dat dat bijdraagt aan succes.

Zijn wij als ouders kritisch genoeg? En als opleiders? Blijven Nederlanders zich profileren als positief kritische mensen? Of laten we het maar liever zo, want ook al ben je positief, niet iedereen kan even goed tegen kritiek.