Pieter Edelman
1 July 2016

Technologiestichting STW en KWF Kankerbestrijding honoreren elf onderzoeksaanvragen met een bedrag van in totaal vijf miljoen euro. De twee organisaties kondigden afgelopen jaar aan samen te willen investeren in ontwikkelprojecten voor nieuwe oncologische technologie, maar toen ging het nog om een budget van 2,6 miljoen euro. Dankzij een subsidie van TKI Life Sciences & Health is het programmabudget nu verdubbeld.

Een uitdrukkelijke doelstelling van het Technology for Oncology-programma is dat de gehonoreerde projecten worden uitgevoerd door teams waarin technisch en medisch onderzoekers samenwerken met bedrijven. Die combinatie moet leiden tot technologische innovaties waar kankerpatiënten direct baat bij hebben.

Een vijftal projecten richt zich op het verbeteren van detectie van kankerweefsel. Het UMC Utrecht gaat samen met de TU Delft en twee industriële partners werken aan het verbeteren van ductoscopie, een kijkonderzoek waarbij artsen de binnenkant van de borst inspecteren met een kleine camera. Door een bepaalde lichtfrequentie te gebruiken zijn voorloperstadia van borstkanker te vinden, die vervolgens met een laser zijn weg te branden.

De TU Eindhoven gaat samen met de Universiteit van Amsterdam en twee industriële partners onderzoek doen naar een computergestuurd endoscopiehulpstuk voor de vroege ontdekking van slokdarmkanker. De Universiteit Twente richt zich samen met de Radboud Universiteit Nijmegen, het UMC Utrecht en drie industriële partners op een nieuwe methode om de poortwachter-lymfeklier te vinden bij patiënten in het hoofd-halsgebied. Hiervoor willen ze magnetisch materiaal gebruiken.

Het NKI en de UT gaan samenwerken in twee projecten die tijdens een operatie meer zekerheid moeten bieden of al het tumorweefsel verwijderd is. Met een industriële partner wordt gewerkt aan een gereedschap dat ultrageluid en optische spectroscopie combineert om de chirurg tijdens een operatie realtime informatie te geven over de aard van het weefsel onder het mes. Het tweetal gaat ook met een industriële partner werken aan zogenaamde Cerenkov-luminescentie-beeldvorming bij het verwijderen van de prostaat. Radioactieve stoffen, die al gebruikt worden om de tumoren af te beelden met grote scanners, zenden ook een zwak licht uit. Met een nieuw, klein apparaat is dit licht te detecteren en af te beelden, zodat te controleren is of de snijrand kanker bevat.

Daarnaast zijn er twee projecten rond hersentumoren. Het VUmc wil samen met de UT, de Universiteit Utrecht en een industriële partner werken aan een manier om chemotherapie hier gerichter af te leveren. De medicijnen worden verpakt in minuscule bolletjes en met ultrageluid kapot gemaakt op de plaats van bestemming, die bepaald wordt met mri. Dat moet helpen om de medicijnen beter door de bloed-breinbarrière te krijgen.

Een project van de Universiteit Utrecht, de UT en twee industriële partners richt zich op een implantaat die geplaatst kan worden in de holte die ontstaat als hersentumor glioblastoom operatief wordt verwijderd. Dit kan vervolgens lokaal de tumorcellen bestralen, ondersteund door een geneesmiddel dat de bijwerkingen van de bestraling vermindert en andere componenten van de tumor aanvalt.

Dan zijn er nog twee projecten die zich richten op verwarming van weefsel. De Universiteit Utrecht gaat samen met de TU Eindhoven en een industriële partner kijken naar de inzet van verwarming met gefocust ultrageluid voor bestrijding van pijn als gevolg van uitzaaiingen in het bot. De TU Eindhoven, de Erasmus Universiteit en twee industriële partners willen daarnaast onderzoek doen naar temperatuurverhoging in de tumor tot 43 graden Celsius om bestaande therapieën te versterken zonder extra bijwerkingen. Ze willen wiskundige optimalisatie-algoritmes ontwikkelen om de verwarming in de tumor nauwkeurig te regelen op basis van mri-temperatuurbeelden.

Verder willen het Centrum Wiskunde en Informatica, de TU Delft, het AMC en vier industriële partners gaan werken aan een mensachtige robotvriend die kinderen bijstaat, bijvoorbeeld tijdens bestralingen. De robot kan de stress wegnemen die bij jonge patiënten ontstaat als ouders niet bij de bestraling aanwezig mogen zijn.

Ten slotte gaat het Erasmus MC samen met de Erasmus Universiteit, de Radboud Universiteit Nijmegen, de TU Delft, het LUMC en twee industriële partners werken aan de procedurele kant van operaties. Ze willen objectief de factoren meten die beleidsbeslissingen van operatieteams bepalen en omzetten in formules die helpen een behandelingsbesluit te nemen. Ook wordt bekeken hoe die formules het beste te presenteren zijn. In eerste instantie richten de onderzoekers zich op de besluitvorming rondom prostaatkanker.