René Raaijmakers
1 July 2005

Dit jaar lanceert American Continental Technologies in Europa een voedselautomaat die binnen zestig seconden hamburgers, loempia‘s en andere snacks warm opdient. Terwijl consumenten op hun frietjes wachten, worden ze vermaakt met reclame en filmpjes op een 15 inch LCD-scherm. De Engelse investeringsmaatschappij ACT kiest daarbij voor de strategie om met A-merken samen te werken. ’McDonald‘s of Burger King kun je lekker vinden of niet, maar je proeft geen verschil tussen de hamburgers uit deze machine en de Big Macs en Whoppers die je in deze restaurants eet‘, zegt Jan Verkade, bij Fri-Jado verantwoordelijk voor new business development. Deze Etten-Leurse koel- en ovenspecialist doet voor ACT de eindontwikkeling en productie. De technologie is al ruim tien jaar in ontwikkeling. Hart van de machine is een turbo-oven die oorspronkelijk voor NASA werd gemaakt. Die brengt het voedsel binnen een minuut van diepbevroren naar hoge temperatuur. De besturing bestaat uit een standaard pc met Linux.

Sioux uit Son ontwikkelde de multimediatechnologie en de technologie voor remote monitoring. Protronic uit Hoorn was verantwoordelijk voor het ontwerp van de elektronica die de pc verbindt met de vitale functies. Sioux en Fri-Jado demonstreerden het ACT Foodpoint 24/7 Automated Restaurant System op het Machine-to-Machine-congres van We Are in Maarssen.

’Tot onze schrik waren we ineens systeemintegrator‘

American Continental Technologies staat in Europa voor de grootscheepse uitrol van voedselautomaten. Momenteel lopen in Londen tests op het hoofdkantoor van ACT, op het Charing Cross Hospital en het Conrad Hotel. Binnenkort komen er apparaten in Parijs en Griekenland. De machines serveren warme snacks op afroep, op strategische plaatsen en tijden. Gestrande passagiers op luchthavens of slapeloze hotelgasten behoren tot de doelgroep.

’Tien jaar geleden vonden sommige mensen een geldautomaat griezelig. Nu is het ingeburgerd‘, zegt Jan Verkade, verantwoordelijk voor new business development bij Fri-Jado. ’Zo zal het ook met warme maaltijden uit de automaat gaan.‘ Om het vertrouwen van consumenten te winnen gaat ACT alleen in zee met partijen van allure. ’Op een buitenlands vliegveld kopen mensen niet zo gemakkelijk een snack van een plaatselijk onbeduidend merk uit de automaat, maar als er McDonald‘s op staat, dan neemt dat twijfels weg.‘

Ook voor cateringbedrijven is het ideaal. ’Zij hebben vaak contracten met ziekenhuizen of instellingen met de verplichting om ‘s nachts te leveren. Dan moeten ze voor een kop soep en een broodje kroket de hele nacht twee mensen op locatie hebben‘, aldus Verkade.

Fri Jado_Verkade1web
Jan Verkade bij het onderhoudsscherm van de ACT-snackautomaat.

Fri-Jado werkt sinds januari 2001 aan de productontwikkeling van het ACT Foodpoint 24/7 Automated Restaurant System. ACT kende Fri-Jado al langer en vroeg het Etten-Leurse bedrijf om de ontwikkeling en productie te doen. Ook heeft de specialist in koel- en vriesinstallaties, grills en afbakovens voor supermarkten al vijftien jaar ervaring met voedselverdeelautomaten. Het is gespecialiseerde apparatuur waarvoor de seriegroottes en omvang de productie in het buitenland niet rechtvaardigen. Ook de fabricage van ACT‘s automatische restaurant voor de Europese markt verwacht Fri-Jado helemaal vanuit Etten-Leur te kunnen opzetten. Sommige schattingen wijzen op verkoopaantallen van enkele duizenden per jaar.

Enersyst ontwikkelde de verwarmingstechnologie – een combinatie van microgolven en hot air impingement – begin jaren negentig voor NASA. De oven blaast met hoge snelheid hete lucht van 200 °C over het product, terwijl twee microgolfkanonnen het voedsel ontdooien en verwarmen. ’Je krijgt snelle kleuring en een afbakeffect dat je op producten als pizza‘s of appelbeignets nodig hebt‘, zegt Verkade. ’Omdat het eten in de diepvries zit, zijn er geen twijfels over de houdbaarheidsdatum en is er minder verspilling.‘

American Continental Technologies kocht de rechten van de turbo-oven voor de Europese markt, KRh Thermal Systems heeft de licenties voor de VS. Multimedia is het grote verschil tussen beide aanbieders. De machine van ACT heeft touchscreenbediening en het scherm schotelt klanten reclame en vermaak voor. KRh ontwikkelt een eenvoudige machine met grote knoppen zoals je dat bij frisdrankautomaten ziet.

Ouderwets

Het Engelse bedrijf AEA (later overgenomen door de Duitse elektriciteitsmaatschappij RWE) ontwikkelde het prototype. Verkade: ’Daarin waren veel elektromechanische functies ouderwets geregeld. De vriezer- en oventemperatuur moest je met de hand instellen en het apparaat zat vol met elektromechanische relais. Tegen redelijke kosten was het niet betrouwbaar te produceren.‘

Voor de besturing werd al snel voor een pc gekozen. ACT wilde klanten tijdens de ontdooi- en verwarmingstijd verstrooiing geven via een 15 inch LCD-scherm. Dat was het beste aan te sturen met een eenvoudige personal computer. ’We hadden multimedia nodig en de enige manier om dat betaalbaar te regelen, is met een pc. Die kan bovendien helemaal worden uitgewisseld als dat nodig is‘, aldus Verkade. Het prototype draaide op Windows 98. De softwareontwikkeling voor het functionele prototype deed RWE met Microsoft Visual Basic.

Fri-Jado moest er een betaalbaar apparaat van maken. ’Naargelang het systeem steeds beter werd, kwam Windows als voornaamste foutenbron bovendrijven‘, zegt Verkade. ’Al snel was het vastlopen van Windows 98 de bottleneck. XP was er nog niet, maar ook met Windows 2000 en NT hadden we stabiliteitsproblemen. Dat was voor ons onacceptabel. Daarom hebben we de software door Sioux opnieuw laten ontwikkelen onder Linux. Met Linux is er geen pc meer vastgelopen. Op geen enkele machine. Sioux heeft ook de remote monitoring en control voor ons gedaan.‘

De grote uitdaging zat ‘m in de multimediaomgeving onder linux. Een lastig punt, zegt Verkade nu. Hij verbaasde zich erover dat vooruitstrevende bedrijven als Compaq en Dell geen garanties wilden afgeven over Linux-compatibele drivers voor de meegeleverde geluids- en videokaarten. ’Wij eisten gegarandeerde compatibiliteit met Linux. Dat probleem wilden we bij de pc-leverancier neerleggen. Er zijn meerdere bedrijven die dat kunnen garanderen, maar tot mijn verbazing waren dat niet de gerenommeerde merken.‘

De uitdaging was om de hele elektromechanica betrouwbaar uit te voeren. Protronic uit Hoorn ontwikkelde het interfacebord, de i-box, dat de pc met alle onderdelen van de machine verbindt. Het bord controleert en monitort alle vitale functies. Als de computer vastloopt, dan zorgt de i-box met 16 bit F2MC-16LX-controller van Fujitsu ervoor dat de oven uitgaat en de vriezer aan blijft. De communicatie van besturing met machineonderdelen verloopt via USB-slaveconnecties. ’Die zijn eenvoudig implementeerbaar en vragen weinig extra hardware‘, aldus Verkade.Zonder dat de teamleden van Fri-Jado het in de gaten hadden, werden ze sys-teemintegrator. ’Daar schrokken we achteraf wel van‘, zegt Verkade. ’We zaten met verschillende hardware- en softwareleveranciers, het moest allemaal samenwerken en het kwam allemaal onze kant op. We realiseerden ons dat pas tijdens de wedstrijd, maar daar zijn we gelukkig overheen gekomen.‘

Verkade geeft een voorbeeld van een integratieprobleem dat zich op een gegeven moment voordeed met de selectieplaat. Deze plaat draait onder een carrousel met bakjes en daarin het diepgevroren voedsel. ’Als de machine weinig wordt gebruikt, dan laten we de selector plate eenmaal per uur ronddraaien om te voorkomen dat er producten aan vastvriezen en de plaat niet meer draait. Dat gebeurt vaak ‘s nachts. Het liep fout als klanten tijdens dat ronddraaien toevallig wat bestelden. De computer gaf dan de opdracht aan de i-box om een product te selecteren, maar die antwoordde dat dat onmogelijk was, omdat de selectieplaat niet in de goede positie stond. We hebben dat later opgelost door de machine de opdracht te geven om het nog vijf keer om de vijf seconden te proberen. Pas daarna geeft de besturing een alarm af.‘

Gevraagd naar ander grote hobbels in de samenwerking met software- en elektronicabedrijven, steekt Verkade de hand in eigen boezem. Fri-Jado heeft zelf geen ervaring met software- en elektronicaontwikkeling. (Sinds twee maanden is Fri-Jado wel meerderheidsaandeelhouder van Rena uit Zundert, een bedrijf van ruim veertig medewerkers dat ook embedded software ontwikkelt.) Verkade: ’We komen uit een heel andere sector en zijn niet goed in het specificeren van software. ASML of Philips Medical is daarin gepokt en gemazeld. Wij niet. Wij gaven aan wat het apparaat ongeveer moest doen, maar we hebben ontdekt dat je er daar niet mee komt. Daar zit denk ik het grootste probleem. Sioux heeft ons daarin ondersteund. In een aantal sessies hebben we de specificaties samen met hen vastgelegd.‘

Van de andere kant is het belangrijk dat softwareontwikkelaars zich goed kunnen inleven in de toepassing. ’Ze moeten zich de gebruiksomgeving goed realiseren. Weten wat een oven of vriezer voor eisen stelt. Als een winkelmeisje broodjes afbakt en ze is er even niet met haar hoofd bij, dan is het onvoldoende om de oven te laten piepen als het bakproces klaar is. De oven moet ook uit en de deur moet automatisch openspringen. Over dat soort dingen moet je goed nadenken. ICT-mensen gaan er te gemakkelijk vanuit dat gebruikers kunnen omgaan met de problemen die zich kunnen voordoen. Maar zeker een gebruiker die onder druk staat, kan dat niet. Je systeem moet rekening houden met alles wat fout kan gaan. Ook aan de hardwarekant. Hier heeft Sioux ook stevig in meegedacht.‘

Fri-Jado koopt massaonderdelen zoals de magnetronbuizen in, maar maakt de oven en het apparaat verder van begin tot einde. Op verzoek van ACT werkt het bedrijf momenteel aan een rappere uitvoering. ’Hij kan nog iets in snelheid winnen, denken we‘, zegt Verkade. ’De kennis is van NASA gekocht, maar het leuke is dat je zelf wel verbeteringen kunt doorvoeren.‘